Hacim profili nedir? POC, değer alanı (VAH/VAL) ve okuma

Mum grafiği fiyatın ne zaman nerede olduğunu gösterir; hacim profili ise soruyu fiyat ekseninden sorar: seçtiğiniz mumlarda hangi fiyat seviyesinde ne kadar hacim işlem gördü? Cevap, fiyat ekseni boyunca uzanan yatay çubuklardır. En uzun çubuk hacmin en çok yoğunlaştığı fiyatı, çevresindeki çubuklar ise piyasanın kabul ettiği ve hızla geçtiği bölgeleri gösterir.

Bu rehberde profilin parçalarını, AlertaChart'ın bunları nasıl hesapladığını ve hangi aralık için hangi aracı kullanacağınızı anlatıyoruz. Araçların kendisi Yardım Merkezi'nin çizim araçları ve indikatörler makalelerinde.

Hacim profili neyi gösterir?

Seçilen mumların fiyat aralığı eşit satırlara bölünür. Her mumun hacmi, mumun en düşük ile en yüksek fiyatı arasında kalan satırlara paylaştırılır; her satırın toplamı bir yatay çubuk olur. Arada başka bir formül ya da yumuşatma yoktur: yalnızca fiyata göre gruplanmış hacim.

Mum yalnızca bir en yüksek, bir en düşük ve tek bir hacim bilgisi verdiği için profil, hacmin mumun içinde nasıl dağıldığını varsaymak zorundadır. AlertaChart'ın çizim araçları hacmi, mumun her satırı ne kadar kapsadığına göre orantılı paylaştırır. Mumlar inceldikçe bu varsayımın etkisi azalır; çizim araçlarının profili daha küçük zaman dilimindeki mumlarla yeniden kurabilmesi bu yüzdendir (ayarlar).

Kontrol noktası (POC), değer alanı, VAH ve VAL

• Kontrol noktası (POC): en çok hacmin işlem gördüğü satır. Çizim araçları onu fiyatıyla birlikte "POC" etiketli düz bir çizgiyle gösterir.
• Değer alanı: POC'nin çevresinde, aralıktaki hacmin belirli bir payını birlikte taşıyan satırlar. AlertaChart'ta varsayılan %70; profil yazılımlarının dokümanlarında da yaygın varsayılan budur.
• VAH ve VAL: değer alanının üst ve alt sınırı (value area high / low). Çizim araçları bunları kesikli çizgiyle çizer; Otomatik Anahtar Seviyeler düz seviye çizgisi olarak gösterir.

Değer alanı POC'den dışarı doğru büyür. AlertaChart her adımda üstteki ve alttaki komşu satırdan hacmi daha büyük olanı ekler (eşitlikte üsttekini) ve %70'e ulaşınca durur. CQG'nin Market Profile değer alanı için anlattığı yöntem de aynı fikre dayanır: en yoğun fiyattan başla, daha yoğun tarafa doğru genişlet.

Yakın bir kavram da zaman-fiyat (TPO) profilidir, Market Profile olarak da bilinir: bir seviyede ne kadar hacim değil, sabit zaman dilimlerinde fiyatın o seviyede kaç kez bulunduğunu sayar. AlertaChart'ta ayrı bir TPO grafiği yok; zaman-fiyat yaklaşımının nerede kullanıldığını aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz.

Profil nasıl okunur?

Profil, işlemin nerede yoğunlaştığını anlatır. Aşağıdakiler bağlam verir; hiçbiri tek başına al-sat sinyali değildir.

1. Fiyat değer alanının neresinde? Değer alanının içinde işlem gören fiyat, piyasanın en çok işlem yaptığı aralıkta dolaşıyordur. Dışarıda tutunan fiyat, işlemin o aralıktan uzaklaştığını gösterir.
2. Referans olarak POC. Birçok yatırımcı, fiyatın önceki bir aralığın POC'sine döndüğünde nasıl davrandığını izler. Tutunması da delip geçmesi de bir bilgidir; ikisi de garanti değildir.
3. İnce satırlar. Hacmi düşük satırlar piyasanın hızlı geçtiği fiyatlardır. Fiyatın buraları yine hızlı geçeceği beklentisi yaygındır; bunu kural değil, kendi grafiklerinizde sınayacağınız bir fikir olarak görün.
4. Profilleri yan yana koymak. Dünkü değer alanını bugünküyle karşılaştırmak, işlemin yukarıda mı, aşağıda mı yoksa aynı yerde mi yoğunlaştığını gösterir.

Hangi aralık? AlertaChart'taki araçlar

Sonucu seçtiğiniz aralık belirler. AlertaChart'ta hacim profilinin beş farklı kaynağı var:

Her işlem seansı için ayrı histogram çizen bir seans hacim profili yok. Günlük, haftalık ve aylık seviyeler için Otomatik Anahtar Seviyeler'i kullanın; belirli bir seans için seansın ilk ve son mumu arasına Sabit Aralıklı Hacim Profili çizin. Endeksler ve makro seriler gibi hacim verisi olmayan sembollerde Oto Analiz profili hacim yerine fiyatta geçen zamandan kurar; fiyatlandırma tablosundaki "Zaman–fiyat profil analizi" budur.

Adım adım: sabit aralıklı profil

1. Bir grafik açın, örneğin BTC/USDT.
2. Çizim araç çubuğunda Pozisyonlar grubunu açın ve Hacim Tabanlı başlığı altından Sabit Aralıklı Hacim Profili'ni seçin.
3. Aralığın ilk ve son mumuna tıklayın. Profil, POC ile VAH ve VAL çizgileri fiyatlarıyla birlikte görünür.
4. Profile çift tıklayın (ya da seçip Ayarlar'ı açın). Hacim profili ayarları Stil sekmesinin en üstündedir.
5. Aralığın sol üst köşesindeki küçük durum yazısına bakın: profilin Grafik verisiyle mi, daha küçük zaman dilimindeki mumlarla mı kurulduğunu ya da Hacim verisi yok durumunu gösterir.

BTC/USDT grafiğini açın ve sabit aralıklı profil çizin →

İndikatör (Pro) için grafiğin üstündeki İndikatörler düğmesine basın, "Hacim Profili" diye arayın ve dişlisini açın. Her pakette kullanılabilen Otomatik Anahtar Seviyeler de aynı listededir; ekleme ve ayarlama Yardım Merkezi'nin indikatörler makalesinde anlatılıyor.

Sonucu değiştiren ayarlar

İndikatörün ayarları daha az: Satır sayısı (varsayılan 60, 10–200), Yalnızca görünen aralık (kapalı), POC rengi ve POC çizgisi, Taraf ve En fazla genişlik. Otomatik Anahtar Seviyeler'de Satır boyutu (24) ve Değer alanı hacmi (%70) bulunur.

Sık yapılan hatalar

• Yükseliş / düşüş ya da Delta'yı alıcı-satıcı sanmak. Çizim araçları mumun hacmini yönüne göre ayırır: kapanışı açılışının üstünde olan mum yükseliş sayılır. Delta modunun "Tahmini Δ" diye etiketlenmesi bu yüzdendir. Her fiyatta kimin piyasa emriyle işlem yaptığını görmek için işlem verisi gerekir; bu, emir akışı araçlarındaki footprint grafiğidir (Pro, Yardım Merkezi: emir akışı).
• İndikatörün ekranı kapsadığını varsaymak. Yalnızca görünen aralık kapalıyken yüklenen bütün mumları kullanır; grafiği kaydırmak onu değiştirmez.
• Satır sayısı ya da aralığı farklı profilleri karşılaştırmak. Satır boyutu değişince POC ve değer alanının sınırları da kayar.
• Kısa bir aralıkta kaba mum kullanmak. On adet günlük mumdan kurulan profil büyük ölçüde varsayımdır; daha küçük bir grafik zaman dilimi seçin ya da küçük zaman dilimi verisini açık tutun.
• POC'yi hedef fiyat saymak. POC işlemin en yoğun olduğu yeri kaydeder; fiyatın oraya döneceğini söylemez.

Yöntem ve sınırlamalar

Tanımlar profil yazılımlarının dokümanlarına (Sierra Chart, CQG) ve AlertaChart'ın kendi koduna dayanır; kaynaklar sayfanın sonunda. Sayıları karşılaştırırken şunları bilin:

• Mum verisinden tahmin. Her araç mumun hacmini en düşük ile en yüksek fiyatı arasına yayar. Çizim araçları ve Otomatik Anahtar Seviyeler kapsama oranına göre, indikatör mumun değdiği her satıra eşit pay vererek, Oto Analiz ise mumun tipik fiyatına ağırlık vererek paylaştırır. Aynı mumlarda üçünün POC'si farklı satıra düşebilir.
• Eşitlik ve genişleme kuralları. İki satırın hacmi eşitse AlertaChart alttakini seçer; CQG aralığın ortasına en yakın fiyatı seçtiğini belirtir. Platformlar arasında küçük farklar olağandır.
• Küçük zaman dilimi verisi. Çizim araçları 1, 5, 15 ve 30 dakika, 1 ve 4 saat ile 1 gün arasından grafiğin zaman diliminden küçük olan ve aralığı en fazla 5.000 mumla kapsayan en küçüğünü seçer. Yalnız bu mumların tamamen kapsadığı kapanmış grafik mumlarının yerine geçer; kalan kısım grafik verisiyle hesaplanır.
• Tek piyasanın hacmi. Profil grafikteki sembolün hacmini kullanır. Aynı coin başka bir borsada ya da piyasada farklı fiyatlarda farklı hacimle işlem görmüştür.

İlgili rehberler ve sayfalar

• Tek mumun içindeki profil: footprint grafiği rehberi her mumda POC'yi ve alış-satış ayrımını anlatır.
• Kendi seviyelerinizi yazmak: AlertaScript, Pro ve Elite paketlerde her mumun footprint POC, VAH ve VAL değerlerini okuyabilir (order flow verisi rehberi); betiklerin grafikte nasıl çalıştığı Pine Script'ten AlertaScript'e geçiş rehberinde.
• Bütün indikatörler ve çizim araçları paketleriyle: özellikler, fiyatlandırma, indikatör kütüphanesi.